Ai từng yêu nhạc mà không âm thầm nghĩ đến Đỗ Lễ, cái lặng lẽ âm thầm ấy… là sự đau thương trog tình khúc reo hờn trầm buồn đi thẳng vào cuộc đời. Từ muôn trùng, mỗi lần nghe tiếng nhạc trổi vang là mỗi lần cảm thấy lòng bùi ngùi se sắt lại, tình bâng khuâng với giòng nước, hồn lơ lửng theo mây gió. Trong những phút tuyệt vời ấy, người ta lại thầm nghĩ tới người nghệ sĩ đã soạn thành những tình khúc dang dở của tình yêu, hình dung đến cái đẹp hào hoa tao nhã của con người nhiều lãng mạn và mộng mơ, để lòng thổn thức với thế nhân.

Những hình ảnh đẹp rực rỡ huy hoàng của chàng nhạc sĩ Đỗ Lễ là người mang đầy những thơ mộng dày đặc những đau thương và sầu khổ đã phủ kín đời anh. Đỗ Lễ ra đời năm 41 tại Hà nội, Trời đã phú cho Đỗ Lễ từ thuở nhỏ, năm 14 tuổi đã sáng tác, đến năm 18 tuổi nổi tiếng nhạc phẩm đầu tiên Tan vỡ & Sang ngang, tiếng nhạc trở nên réo rắt và tâm hồn trở nên tha thiết trong mối tình đầu dang dở ấy… Những tiếng nhạc buồn như mời mọc, van xin và sự sầu khổ man mác tạo thành những ca khúc tuyệt vời là tiếng lòng thổn thức của Đỗ Lễ. 

Nếu biết rằng yêu là đau khổ thì… ta vẫn yêu. 
Nếu biết rằng hát giữa sa mạc thì… ta vẫn hát. 
Ôi ! những thương mà ta đã xa…

Tên thật của ông là Đỗ Hữu Lễ, sinh ngày 12-10-1941 tại Hà Nội. Học tiểu học trường Hàng Vôi, trung học Chu Văn An (1952), Cao Đẳng Mỹ Thuật Sài Gòn (1953), Cao Đẳng Mỹ Thuật Gia Định (1954), Đại Học Khoa Học Sài Gòn (1959), Đại Học Luật Khoa Sài Gòn (1963). Tự học nhạc năm 1951 và bắt đầu sáng tác từ năm 1956 khi vừa tròn 15 tuổi. Tuyệt vọng vì yêu một ca sĩ (Lệ Thanh) nhưng không được đáp lại và khi nàng lên xe hoa thì ông sáng tác bài Sang Ngang rất nổi tiếng sau này và đã làm cho biết bao nữ sinh rơi nưóc mắt.

“Thôi nín đi em 
Lệ đẫm vai rồi 
Buồn thương nhớ ai
…
Mai bước sang ngang
Lòng thêm nát tan
Tình đã dở dang
…
Thôi khóc làm gì
Đã lỡ duyên thề 
Thương nhau làm chi
…
Nỗi buồn ai hay
Khi mình chia tay
Xa cách nhau rồi …”

Lúc đó có nữ ca sĩ (Y. X ) đã trình bày lần đầu tiên bài hát này ở các phòng trà và sau đó đã trở thành bà Đỗ Lễ. Tuy nhiên cuộc tình của họ chỉ kéo dài được 6 năm và tan vỡ sau khi họ có với nhau ba mặt con. (Sau này người vợ của nhạc sĩ đã ôm cầm sang thuyền khác và đã định cư ở Mỹ). 

Trước đó nhạc sĩ Đỗ Lễ có phụ trách một chương trình ca nhạc trên đài Truyền Hình ở Sài Gòn hàng tuần mang tên là “Thời Trang Nhạc Tuyển”. Chương trình này quy tụ các ca sĩ như Hoàng Oanh, Khánh Ly, Thanh Lan, Phương Hồng Hạnh, Ngọc Minh, Thanh Tuyền, Giao Linh, Hương Lan, Caroll Kim, Hoài Xuân, Xuân Đào, tam ca Sao Băng, 3 Con Mèo, 3 Trái Táo …Đặc biệt là chính Đỗ Lễ lại là người hoạ sĩ vẽ trang trí cho sân khấu những show truyền hình của ông, nên ông được nhiều người gọi là họa sĩ “Sang Ngang” như tên một bài hát của ông.

Sau khi chia tay với người vợ đầu, thời gian cô đơn này nhạc sĩ Đỗ Lễ quá đau thương, nên ông đã sáng tác nhiều bản nhạc nghe rất não lòng như Tình Phụ. Chính bản nhạc này đã được hãng phim của Thẩm Thúy Hằng chọn làm nhạc chủ đề cho phim “Nàng” với tiếng hát của Carol Kim. Trong chương trình Asia 55, bài hát này đã được Nguyên Khang và Y Phương trình bày rất điêu luyện qua từng lời ca than oán và nét mặt ưu sầu của họ đã đã diễn tả rất chính xác tâm trạng đau buồn của nhạc sĩ và hàng triệu người khác có cùng chung một tâm sự suốt mấy chục năm qua.
Sau năm 1975, nhạc sĩ Đỗ Lễ sinh sống bằng cách mở lớp dạy nhạc tại Sài Gòn. Đến năm 1994 nhạc sĩ Đỗ Lễ được thân nhân bão lãnh qua Mỹ định cư tại thành phố Philadelphia, tiểu bang Pennsylvania. Nhưng đời sống nơi xứ lạ này không làm ông yên tâm hay thoải mái như bao nhiêu người khác, mà ông lại một mình quay về chốn cũ, với nhiều kỷ niệm xưa để tự kết liễu đời mình ở đó trong cô đơn, thất vọng não nề như những lời tiên tri trong các bài hát của ông?
 

MỘT SỐ CA KHÚC CỦA NHẠC SĨ ĐỖ LỄ:

DÁNG LAN
Anh thương làn tóc xõa 
anh thương dáng Lan gầy 
môi em mọng thương nhớ 
tay gom nắng mai đầy 
tình người ai chờ trông 
ai mỏi mong khi tình đi 
lệ vương trên nét mi 

Ai đem sầu tê tái 
cho Lan khóc đêm dài 
Lan mang tình thu chết 
đem chôn đáy tâm hồn 
lạnh lùng như mùa Đông 
Lan chờ trông như mùa Thu 
lá khô rơi buồn tênh 

Trông mắt Lan buồn 
từng đêm dài nhớ 
trông dáng Lan sầu 
để ta khóc nhau 
như tiếng kinh cầu 
suốt kiếp ta chờ nhau 

Đêm thu nào thao thức 
Lan buồn tiếng thở dài 
tay Lan gầy năm ngón 
tay Lan héo khô mòn 
lạnh đầy môi mặn môi 
mưa nặng rơi đem tình ta 
chết theo người tình xa 

Lạnh đầy môi mặn môi 
mưa nặng rơi đem tình ta 
chết theo người tình xa. 

GIẬN HỜN

Em giận anh 
Em không nói một lời 
Em quay mặt tủi hờn cho lệ sầu rơi 
Em giận anh 
Em khóc một mùa thu 
Cho hoa kia lìa cành, cho sỏi đá rong rêu 

Khi giận nhau 
Ôm nỗi buồn vô biên 
Bao nỗi buồn không tên cho xót xa lòng nhau 
Em giận anh 
Khi lỗi hẹn chiều nay 
Nước mắt tràn không hay, ngỡ tình đổi thay 

Khi em buồn, trời cũng quạnh hiu 
Khi em sầu, mây cũng cô liêu 
Khi em buồn, anh thấy đớn đau 
Khi em hờn, mây ít mưa giăng mau 

Khi giận anh 
Cho anh nói một lời 
Xin em đừng tủi hờn cho lệ sầu tuôn 
Khi giận anh 
Đừng khóc nữa người yêu ! 
Anh xin em thật nhiều bớt sầu lúc xa nhau ! 

Khi giận nhau 
Anh sẽ buồn đêm nay 
Cho nỗi lòng chua cay 
Xin thâú cho lòng nhau 
Khi giận anh 
Cho gió đổi mùa sang 
Với nỗi buồn mênh mang 
Cho mắt sầu thênh thang 

HUẾ DỊU DÀNG
Huế ơi, anh thương làn tóc em dài 
Huế ơi, anh yêu màu tím hoa cài, 
Dáng em dễ thương cho anh mộng mơ ...Hey ... 
Mắt em mơ màng, anh yêu nồng nàn 
Tan trường anh chờ đứng đón em về .... lòng anh ngây ngất 

Hỡi em, anh thương từ lúc mới hẹn 
Nắng tung em nghiêng ngành nón e thẹn 
Dễ thương, môi em như hoa đào tươi thắm 
Ngất ngây bên em yêu nhau một đời 
Những ngày có em đôi tay ngọc ngà ...chiều nay có nhau 
Áo trắng thiết tha bên cầu Tràng Tiền 
Nắng che suối tóc quê em một miền 
Sông Hương Núi Ngự ngơ ngẩn nhìn em 
Đẹp quá đi thôi, em xinh má lún đồng tiền 
Hồi chuông Thiên Mụ, lòng anh bồi hồi .... 

Huế ơi, anh thăm về thôn Vỹ Dạ 
Huế ơi, đưa em chiều nắng vàng hạ 
Nhớ em nhớ anh cho bao kỷ niệm êm 
Tóc em vương trên môi anh nhẹ hồn 
Mắt em vấn vương đưa anh vào mộng để anh nhớ thương 

LỜI NGƯỜI YÊU
Một vạt nắng rơi trên con đường vui 
Một hạt máu tươi trong tim đầy vơi 
Một lời kinh buồn, một vùng tâm hồn 
Bước chân diệu vợi, nhớ thương vơi 

Một làn nước trong bay lên từng không 
Một đụn cát hồng trôi theo dòng sông 
Một ngọn gió đồng, nhạc chùng xuống lòng 
Tan vào mịt mùng 

Chân hoang trong chiều nắng 
Chân đi lòng như rã rời 
Thời gian hoang vu, lòng thêm hoang vu, buồn như thiên thu 
Sương rơi giọt vắn dài, tương tư nào mấy người 
Chiều nay, chiều nay như vắng ai, như bước say 

Nghe gió thu lên thở dài, 
Nhạc khúc tình chiều mang mang niềm yêu 
Ngọn lá chợt vèo, tâm tư buồn hiu 
Một phút bọt bèo, trăm năm còn theo 
Thăng hoa tình yêu, cô liêu 

MỘNG MƠ
Nhìn thấy trong mơ tình quá ngây thơ làm anh thẫn thờ 
Nhìn mắt nai tơ nhìn dáng tiên mơ làm sao hững hờ 
Thuở đó yêu nhau chẳng có thương đau lòng anh thương nhớ 
Vẫn mong chờ dẫu cho tình ta tan vỡ tan đi trong thời gian 
lá không mang màu tang vẫn mang tình nồng nàn 

Nắng vừa lên dịu êm trong chiều lên 
Tình còn đẹp hơn giấc mơ 
Những nụ hôn bao trìu mến trong lời êm 
Tình đậm đà hơn hoa bướm 
Má hồng tươi trong nụ cười theo một đời 
Tưởng để yêu nhau mãi mãi 

Lá là la lá là la lá là la 
Lá là la lá là la lá là la 
Là la…
Nhìn ánh trăng mơ lòng thấy bơ vơ vì xa vắng người 
Nhìn lá thu rơi tưởng bước chân em giờ xa khuất rồi 
Nhìn má thơ ngây làn tóc óng mây đượm màu thương nhớ 
Vẫn mong chờ dẫu cho tình ta tan vỡ 
Tan theo tình mộng mơ 
Xóa đi trong tình sâu dáng thơ ngây ban đầu 

NỤ HÔN ĐẦU
Nhịp 4/4 Chậm, buồn Điệu Slow, Hợp âm Đô trưởng
1. 
Tiếng . . . nói trong như pha . . . lê anh nghe lòng . . . rộn rã 
Mắt . . . biếc long lanh xanh . . . như mây trôi sao . . . đẹp thế 
Những . . . lúc đôi ta bên . . . nhau anh em một . . . tình yêu 
Cho nụ hôn đó . . . em nhẹ trao đó
2. 
Ánh . . . nắng ban mai vương . . . trên đôi mi thơ . . . mộng quá 
Gió . . . khẽ hôn . . . lên đôi . . . môi em . . . xinh nghe . . . vội vã 
Với . . . dáng thiết . . . tha như . . . hoa dễ . . . thương ai . . . bằng em 
Ai bằng em đó . . . anh chỉ yêu em 

Điệp khúc 
Nhưng . . . bỗng dưng em giận hờn . . . quay đi 
Cho . . . nước mắt rơi lệ tràn . . . trên mi 
Em . . . còn nhớ . . . không em 
Anh . . . thấy cô đơn một đời . . . em ơi 
Ôi ! . . . đau buồn 
Em . . . nỡ quên câu nguyện thề . . . hôm xưa
Cho . . . nước mắt rơi rơi buồn . . . trong mưa 
Em . . . còn nhớ . . . không em 
Khi . . . vắng em anh một mình . . . cô đơn 
Bỗng nhớ em . . .
3. 
Nuối . . . tiếc cho nhau khôn . . . nguôi trong tim câu . . . hẹn ước 
Muốn . . . nói nhưng thôi khi . . . em cho anh một . . . niềm đau 
Có lúc thương em . . . anh mơ bên nhau . . . trời yêu 
Em giận anh đó . . . em hờn anh đó
4. 
Hãy . . . xóa tan đi trong . . . tim đau thương kỷ . . . niệm êm 
Nước . . . mắt thôi rơi trên . . . mi môi em lại . . . hồng thêm 
Nếu . . . biết cho nhau chua . . . cay xin em đừng . . . giận nữa 
Cho mình xin lỗi . . . em chịu không em 

Hát trở lại điệp khúc, phần 3, 4 rồi kết .
Này em còn nhớ . . . không em . . . nụ hôn hôm đó 
Dù em còn nhớ . . . hay quên 
Tình yêu còn đây
Mà em còn nhớ . . . hôm xưa . . . cầm tay anh nói 
Mình yêu nhau mãi . . . nghe anh 
Tình không nhạt phai 

OAN TRÁI
Sáng tác năm 1970
Nhịp 4/4 Điệu Slow Hợp âm Rê thứ 

1. 
Quen biết nhau một lần 
Đã nhớ nhau một lần 
Trên nét môi bờ mi 
Cho nhau cho thật nhiều 
Yêu nhau yêu thật nhiều 
Rồi nhớ nhau muôn đời 

Là mang bao đắm say 
Tình yêu bỗng bẽ bàng 
Khi duyên tình dở dang 
Em khóc cho phận mình 
Đời sao lắm trái ngang 
Để tình yêu lỡ làng 

Điệp khúc 
Thôi nay vỡ tan rồi 
Còn đâu nữa mà chờ 
Xin em hãy cúi mặt 
Còn gì đâu nhớ nhau 

Hãy quên đi chuyện mình 
Cố quên đi tình đầu 
Ráng quên đi vơi sầu 
Cuộc tình đã nát tan 

Thôi nay đã thôi rồi 
Còn đâu bóng một người 
Xin ghi câu chuyện buồn 
Một lần mang xót xa 

Xiết tay nhau một lần 
Khóc cho nhau một lần 
Lúc chia tay tạ từ 
Chuyện mình đã dở dang 

2. 
Ôi ! trước khi tạ từ 
Trong cánh tay gục đầu 
Em khóc ân tình cũ 
Yêu nhau yêu muộn màng 
Cho nhau cho lỡ làng 
Để nhớ nhau vô vàn 

Càng yêu càng đớn đau 
Dù cho biết phũ phàng 
Sẽ mang nhiều hận sâu 
Em cúi xin tủi hờn 
Đời sao lắm đắng cay 
Để tình yêu khuất dần

Tài liệu tham khảo: Ấn phẩm của "Thời Trang Nhạc Tuyển”, K.D. số 3286/BTT/PHNT ngày 6/8/1970, tác giả giữ bản quyền.

SANG NGANG
Sáng tác trong thập niên 60
Nhịp 3/4 Thổn thức, kể lể Điệu Boston Hợp âm La thứ 

LỜI 1
1. Thôi nín đi em! 
Lệ đẫm vai rồi 
Buồn thương nhớ ơi! 
Anh hỡi đôi mình 
Mộng nay đã tan 
Tình đã dở dang 

Em khóc những chiều 
Anh xót xa nhiều 
Thương cho tình yêu 
Nỗi buồn chua cay 
Khi lòng đổi thay 
Thôi hết sum vầy 

Điệp khúc: 
Nếu biết rằng . . . tình là giây oan 
Nếu biết rằng . . . hợp rồi sẽ tan 
Nếu biết rằng . . . yêu là đau khổ 
Thà dương gian . . . đừng có chúng mình 

2. Lau mắt đi em 
Gần hết đêm rồi 
Buồn thêm nữa sao 
Mai bước sang ngang 
Lòng thêm nát tan 
Tình đã dở dang 

Thôi khóc làm gì 
Đã lỡ duyên thề 
Thương nhau làm chi? 
Nỗi buồn ai hay 
Khi mình chia tay 
Xa cách nhau rồi

LỜI 2
1. Năm tháng trôi qua! 
Nay bỗng nhớ lại 
Chuyện tình đắng cay 
Anh nuốt thương đau 
Nhìn tình dở dang 
Lòng thêm khóc than 

Ôi xót xa nhiều 
Lệ bỗng tuôn trào 
Thương cho tình côi 
Trách thầm người yêu 
Nỡ phụ tình tôi 
Không nói nên lời 

Điệp khúc: 
Nếu biết rằng . . . cuộc đời ngang trái 
Nếu biết rằng . . . tình này chóng phai 
Cho chúng mình . . . mang nhiều đau khổ 
Thì yêu đương . . . đành cố chôn vùi 

2. Thôi nhé em ơi 
Tình đã lỡ rồi 
Buồn cũng thế thôi 
Anh nén chua cay 
Nhìn em khóc than 
Tình duyên bẽ bàng 

Thôi nhắc làm gì 
Cho xót xa nhiều 
Bao nhiêu hận căm 
Mối tình ngày xưa 
Xóa dần trong mơ 
Chôn xuống tuyền đài 

Tài liệu tham khảo: Ấn phẩm của nhà xuất bản Minh Phát", G . P . số 5360 BTT/NHK/PHNT ngày 16/12/1969.

TAN VỠ

Tan vỡ rồi xin hỏi một lời 
một lời thôi dù đắng như vôi 
Anh cúi mặt chua chát trên môi 
Em cúi mặt khi đã khóc khôn nguôi 
Lời nói ngây ngô khi mối tình tan vỡ 
Tình sẽ ra đi khi hết cơn mộng mơ 

Anh nói rằng ân tình thuở nào 
Mình đành quên ngày tháng bay cao 
Cơn lốc chùng đang xoáy tâm cang 
Như đốm lửa đốt cháy tim hoang 
Lời nói trong tim như réo gọi tình cũ 
Lời nói không may như lá rụng chiều thu 

Tình đã chết nuôi lấy muộn phiền 
còn trái tim nay đã tật nguyền 
Hồn lún sâu mang những lời nguyền 
để giết đi lời nói khô khan 
Còn cánh tay lua nắng nhạc vàng 
Dù nói chi cũng đã muộn màng ~ 

Nước mắt đầy loang cả một chiều 
Vực tình yêu còn chứa thương đau 
Tiếng khóc buồn như tiếng kinh đêm 
Nghe nứt rạn trong giấc mơ êm 
Từng bước chân hoang trong những ngày sắp tới 
Lời nói miên man xa cách nhau trùng khơi.

(Theo Diễm xưa cà phê)